Τα δάση δρυός και αριάς στο Άγιο Όρος

Η πλειονότητα των δασών δρυός και αριάς του Αγίου Όρους διατηρεί υψηλή αντιπροσωπευτικότητα σε ότι αφορά τη σύνθεση σε είδη φυτών. Ωστόσο, η δομή των δασών έχει υποβαθμισθεί λόγω της πρεμνοφυούς τους διαχείρισης. Τα κυριότερα γνωρίσματα τους είναι η απουσία ατόμων μεγάλης ηλικίας, η μεγάλη πυκνότητα κορμών και η συσσώρευση μη αποσυντιθέμενης βιομάζας στο έδαφος. Πρέπει, επίσης, να αναφερθεί ότι η πρεμνοφυής διαχείριση μακροπρόθεσμα αναμένεται να οδηγήσει και σε υποβάθμιση του εδάφους, με επιπτώσεις τόσο στην παραγωγικότητα των δασών όσο και στη χλωριδική τους σύνθεση. Θα πρέπει, ωστόσο, να επισημανθεί ότι κατά θέσεις διατηρούνται ακόμα αρχέγονες συστάδες των δασών αυτών και πως μεγάλο ποσοστό των δασών αυτών έχουν ήδη τεθεί εκτός διαχείρισης.

Τα δάση δρυός καταλαμβάνουν 1.014 εκτάρια περίπου, απαντούν από υψόμετρο 100 έως 1.400 και το μεγαλύτερο μέρος τους εντοπίζεται στο νότιο-νοτιοδυτικό τμήμα της χερσονήσου. Η περιοχή με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση είναι αυτή των υψηλότερων θέσεων των δασών των Ιερών Μονών Μεγίστης Λαύρας, Σίμωνος Πέτρας και Οσίου Γρηγορίου. Στην περιοχή της Ιεράς Μονής Οσίου Γρηγορίου απαντούν ώριμες αμιγείς συστάδες δρυός στη θέση Πηγάδι και στην περιοχή της Πλαγάρας, ενώ στην περιοχή της Ιεράς Μονής Μεγίστης Λαύρας αμιγείς και μεικτές συστάδες με ελάτη και οξιά απαντούν στις περιοχές Σκήτης Αγίας Άννας, Κρύων Νερών και Κερασιάς. Οι συστάδες αυτές παρουσιάζουν εξαιρετικό οικολογικό ενδιαφέρον λόγω της πολύ μεγάλης ηλικίας τους και της απουσίας επεμβάσεων για πάνω από 100 έτη.

Τα δάση αριάς στην περιοχή του Αγίου Όρους καταλαμβάνουν έκταση μεγαλύτερη από 5.600 εκτάρια. Το μεγαλύτερο μέρος τους απαντά στο ανατολικό τμήμα της χερσονήσου. Εμφανίζονται από υψόμετρο 0 έως 1.100 και από το νοτιότερο έως το βορειότερο άκρο της χερσονήσου. Το κυριότερο γνώρισμα των δασών αριάς ιδιαίτερα στην ανατολική πλευρά είναι η μεγάλη πυκνότητα του υπορόφου σε αναρριχώμενα φυτά με κυριότερο το αρκουδόβατο (Smilax aspera) την κληματσίδα (Clematis vitalba) κ.ά. και η απουσία σε πολλές περιπτώσεις του υπόροφου ως συνέπεια της έντονης σκίασης και του ανταγωνισμού των αναρριχητικών ειδών. Στα δάση της αριάς εμφανίζονται επίσης η δάφνη (Laurus nobilis), ο φράξος (Fraxinus ornus), η κουτσουπιά (Cercis siliquastrum) κ.ά. είδη της ζώνης των αειφύλλων πλατυφύλλων.

Παρά το ότι και τα δάση αριάς έχουν υποβαθμισθεί από τις αποψιλωτικές υλοτομίες ορισμένα υπολείμματα των αρχέγονων μορφών τους διατηρούνται σε απομονωμένες θέσεις όπως στην περιοχή της Σκήτης της Αγίας Άννας.

Η γεωγραφική κατανομή των δασών δρυός και αριάς φαίνεται στον Χάρτη 4.