Ανόρθωση δασικών οικοσυστημάτων

Η ανόρθωση των οικοσυστημάτων είναι αναγκαιότητα των ημερών μας λόγω της υποβάθμισης που έχει προξενήσει ο άνθρωπος στα φυσικά οικοσυστήματα στο πέρασμα της ιστορίας.

Με τη λέξη ανόρθωση αποδίδεται ο αγγλικός όρος rehabilitation ο οποίος αφορά  στην ανόρθωση υφιστάμενων των δομικών και λειτουργικών γνωρισμάτων των οικοσυστημάτων σε αντίθεση με τον όρο αποκατάσταση με τον οποίο αποδίδεται στα ελληνικά ο αγγλικός όρος restoration, ο οποίος αναφέρεται στις τεχνικές παρεμβάσεις που πρέπει να γίνουν για την αναδημιουργία των δομικών γνωρισμάτων και των λειτουργιών ενός οικοσυστήματος που έχει καταστραφεί λόγω ανθρωπογενών δραστηριοτήτων. Συνεπώς, η αποκατάσταση είναι ευρύτερη έννοια, η οποία εμπεριέχει την έννοια της ανόρθωσης. Ας σημειωθεί ότι στην αγγλόγλωσση βιβλιογραφία οι όροι restoration και rehabilitation χρησιμοποιούνται μερικές φορές σαν συνώνυμα.

Τα σημαντικότερα  βήματα για την ανόρθωση των δασικών οικοσυστημάτων είναι ο προσδιορισμός του βαθμού υποβάθμισής τους και ο καθορισμός του σκοπού της ανόρθωσης. Ο βαθμός υποβάθμισης εκτιμάται ως η απόκλιση από: α) μια σταθερή κατάσταση, την κατάσταση κλίμαξ, β) την εκτιμώμενη φυσική κατάσταση, γ) τη δυνατότητα παραγωγής, ή δ) την κατάσταση ισορροπίας. Σε ό,τι αφορά τους σκοπούς ανόρθωσης, αυτοί μπορεί να είναι:

  • βελτίωση των βασικών λειτουργιών του οικοσυστήματος,

  • αύξηση και στη βελτίωση της ποιοτικής σύνθεσης του ξυλαποθέματος, και

  •  αύξηση της παραγωγικότητας του εδάφους.

Θεωρητικά οι μέθοδοι ανόρθωσης είναι τόσες όσα και τα υπό ανόρθωση οικοσυστήματα. Όπως κάθε συστάδα έτσι και κάθε οικοσύστημα αποτελεί κάτι το μοναδικό και ανεπανάληπτο. Συνεπώς δεν υπάρχουν συγκεκριμένες συνταγές. Ανάλογα με τον βαθμό υποβάθμισης του οικοσυστήματος, τον συγκεκριμένο σκοπό ανόρθωσης και τα διαθέσιμα μέσα, λαμβάνονται κάθε φορά τα κατάλληλα μέτρα που θα οδηγήσουν στην επίτευξη του σκοπού. Οι μέθοδοι που ακολουθούνται διακρίνονται σε φυσικές και τεχνητές.

Οι φυσικές μέθοδοι έχουν ως αρχή την άρση των αιτίων που προκάλεσαν ή προκαλούν την υποβάθμιση και την παραχώρηση της δυνατότητας στη φύση να εργαστεί μόνη της. Σε αυτές ο άνθρωπος είτε ρυθμίζει τους όρους χρήσης μιας περιοχής ή επεμβαίνει κυρίως στη βλάστηση για να οδηγήσει τη φυσική εξέλιξη σύμφωνα με τους δικούς μας σκοπούς (π.χ. μέσω δασοκομικών καλλιεργητικών επεμβάσεων) είτε για να επιταχύνει τον ρυθμό ανόρθωσης (π.χ. με την εισαγωγή ειδών που καλύπτουν γρήγορα το έδαφος).

Με τις φυσικές μεθόδους παρατηρείται προοδευτική βελτίωση της σύνθεσης και της πυκνότητας της φυτοκάλυψης, η οποία με τη σειρά της επιδρά στην προστασία και βελτίωση, φυσική και χημική, του εδάφους. Η βελτίωση είναι αργή στην αρχή, όμως με την πάροδο του χρόνου επιταχύνεται για να ξαναγίνει αργή όσο πλησιάζει προς το τελικό στάδιο διαδοχής.. Είναι απίστευτο σε πόσο μικρό χρονικό διάστημα αποκαθίστανται η πυκνότητα της βλάστησης, η ανακύκλωση των θρεπτικών στοιχείων και η ισορροπία μεταξύ εισροών-εκροών του οικοσυστήματος, ενώ παράλληλα βελτιώνεται σημαντικά η βιολογική δραστηριότητα του εδάφους με συνέπεια την επιτάχυνση της αποσύνθεσης της νεκρής οργανικής ουσίας που συσσωρεύεται και τη συνεχή βελτίωση του εδάφους.